26 Ağustos 1922 sabahı Kocatepe'de başlayan Büyük Taarruz, dört gün sonra 30 Ağustos'ta Dumlupınar çevresinde tarihin akışını değiştiren bir meydan muharebesine dönüştü. Mustafa Kemal'in bizzat komuta ettiği bu muharebe, adını da buradan alır: Başkomutanlık Meydan Muharebesi. Kütahya ile Afyon arasındaki dar bir alanda kuşatılan Yunan ordusunun ana kuvvetleri bir gün içinde imha edildi, geri çekilme imkânı ortadan kalktı. 1 Eylül'de verilen "Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz'dir, ileri!" emri, artık savunmadan taarruza geçmiş bir ordunun kararlılığını özetliyordu. 9 Eylül'de İzmir'e girildi ve Anadolu'daki işgal fiilen sona erdi.
30 Ağustos'un önemi, kazanılan bir muharebeden ibaret değil. Bu zafer, Mondros'tan itibaren fiilen dağıtılmış bir devletin yerine kurulan yeni iradenin, masada değil sahada tescil edilmesiydi. Sonuçları hızla geldi: 11 Ekim 1922'de Mudanya Mütarekesi, 24 Temmuz 1923'te Lozan Antlaşması ve 29 Ekim 1923'te Cumhuriyet'in ilanı. Lozan'ın bir "mağlubiyet sonrası dikte" değil, karşılıklı müzakereyle imzalanan bir antlaşma olabilmesinin nedeni doğrudan 30 Ağustos'tur. Sevr'in kabul ettirilmeye çalışıldığı bir ülkeden, sınırlarını kendi belirleyen bir devlete geçiş bu tarihte mümkün hale geldi.
Atatürk'ün başarısı, yalnızca askerî dehayla açıklanamaz. Kaynakları tükenmiş, sanayisi olmayan, nüfusu savaşlarla yıpranmış bir coğrafyada; dağınık kuvvetleri düzenli orduya dönüştürdü, Tekâlif-i Milliye ile toplumun elinde kalanı seferber etti, Meclis'i ve cepheyi aynı anda yönetti. Taarruzun zamanını, yerini ve gizliliğini aylarca süren bir hazırlıkla kurguladı; sonuç, tesadüf değil planlamaydı. Belki de en kalıcı başarısı, kazanılan zaferi kişisel bir güç aracına çevirmek yerine kurumsallaşmaya, yani Cumhuriyet'e ve onun eğitim, hukuk, ekonomi alanındaki dönüşümlerine yatırmasıdır. 30 Ağustos, bu yüzden bir savaşın değil, bir kuruluşun başlangıç tarihi olarak okunmalıdır.