15 Haziran'ın ilk saatlerinde duyurulan ABD-İran mutabakatının ardından boğazda ilk geçişler yeniden başladı. Buna karşılık konteyner navlun endeksleri, erken başlayan sezon ve tarife öncesi yığılma nedeniyle son bir yılın zirvesinde seyretmeye devam ediyor. Yani jeopolitik tarafta gevşeme başlasa da, maliyet baskısının kısa vadede sürmesi bekleniyor.
Mutabakat sonrası ilk geçişler: normalleşme aylar alabilir
ABD Başkanı Donald Trump, İran ile varılan mutabakatın ardından petrol yüklü ticari gemilerin Hürmüz Boğazı'ndan yeniden geçmeye başladığını duyurdu. Trump'a göre boğazın 19 Haziran Cuma günü tamamen açılması ve bölgedeki mayınların büyük bölümünün etkisiz hale getirilmesi planlanıyor. Mutabakat zaptının da aynı gün İsviçre'de imzalanması bekleniyor.
Ancak sahadaki veriler normalleşmenin yavaş olacağına işaret ediyor:
UNCTAD verilerine göre, savaş öncesinde Hürmüz Boğazı'ndan günde ortalama 130 ticari gemi geçiyordu.
28 Şubat'ta başlayan savaşla bu trafik %90'ın üzerinde geriledi; bazı günler boğazdan yalnızca tek bir gemi geçti.
Kpler verilerine göre geçiş sayısı 10 Haziran'da 5, 11 Haziran'da 4, 12 Haziran'da 7, 13 Haziran'da 1 ve 14 Haziran'da 5 oldu. Mutabakatın duyurulduğu 15 Haziran'da ise boğazdan yalnızca 3 ticari gemi geçti.
Baltık ve Uluslararası Denizcilik Konseyi (BIMCO), bölgede mayın riskinin sürdüğünü ve güvenlik durumunun halen "riskli" seviyede olduğunu açıkladı.
Sektör temsilcileri, taşıyıcıların büyük ölçekli operasyonlara dönmeden önce mayın temizleme ve deniz güvenliği önlemlerini değerlendireceğini, bu nedenle trafiğin savaş öncesi seviyeye dönmesinin birkaç ay sürebileceğini belirtiyor. Mutabakata ilişkin haberler 15 Haziran'da dünya petrol fiyatlarında yaklaşık %4'lük bir düşüşe yol açtı.
Navlun endeksleri: pik sezon zirveyi taşıyor
Jeopolitik tarafta gevşeme sinyali gelse de, yayınlanan son hafta endeksleri yükselişin sürdüğünü gösteriyor:
Drewry World Container Index (WCI), 11 Haziran itibarıyla %3 artışla 40'lık konteyner başına 3.549 dolara çıktı. Bir hafta önce, 4 Haziran'da endeks tek seferde %23 sıçrayarak 3.433 dolar olmuştu.
Transpasifik hattında Şanghay–New York spot fiyatı 11 Haziran haftasında %7 artışla 5.870 dolara, Şanghay–Los Angeles ise %3 artışla 4.683 dolara yükseldi.
Şanghay Konteyner Navlun Endeksi (SCFI), Haziran başında %15,9 gibi sert bir artışla 2.572 puana çıktı.
Drewry'nin verilerine göre, önümüzdeki beş hafta boyunca (24.–28. haftalar) ana Doğu–Batı hatlarında 710 planlı seferden 39'unun iptal edilmesi (blank sailing) bekleniyor; bu da kapasitenin sıkı kalmaya devam edeceğine işaret ediyor.
Navlunu yukarıda tutan üç dinamik
Drewry, bu yıl pik sezonun her zamankinden erken başladığını çeşitli kaynaklardan teyit ettiğini belirtiyor. Yüksek seyreden navlunların arkasında üç temel etken öne çıkıyor:
1. Tarife öncesi yığılma: İthalatçılar, ABD'de Temmuz'da devreye girmesi beklenen olası gümrük tarifelerinin önüne geçmek için rezervasyonlarını öne çekiyor.
2. 2026 FIFA Dünya Kupası: Organizasyona bağlı perakende talebi kargo hacimlerini artırıyor.
3. Sözleşme belirsizliği: Maliyet oynaklığı nedeniyle taşıyıcı ve yük sahipleri yıllık sözleşme görüşmelerini ertelediği için talep spot piyasaya kayıyor.
Uzmanlar, Hürmüz'deki normalleşme tamamlanıp kapasite piyasaya geri döndüğünde navlunlarda aşağı yönlü baskının oluşacağını, ancak limanlarda biriken yoğunluk ve ağ yeniden hizalanması nedeniyle bu düşüşün kademeli olacağını öngörüyor.
Değerlendirme:
Son hafta, krizin iki ayrı hızla ilerlediğini gösterdi: jeopolitik tarafta hızlı bir gevşeme, fiyat tarafında ise ataletini koruyan bir zirve. Yük sahipleri için kritik soru, mutabakatın sahaya ne kadar hızlı yansıyacağı. 19 Haziran'daki imza ve mayın temizleme süreci sorunsuz ilerlerse boğaz trafiği yaz boyunca kademeli olarak toparlanabilir; ancak güvenlik tarafındaki kırılganlık, navlun ve sigorta primlerinin bir süre daha yüksek kalabileceği anlamına geliyor.
Kaynaklar: Anadolu Ajansı, Kpler, UNCTAD, Drewry (World Container Index), Shanghai Containerized Freight Index, BIMCO.